Rouw en verlies

 

Lees hier  over wat er nog meer mogelijk is in mijn praktijk.

Rouw is een (intense) emotionele reactie op verlies, in eerste instantie wordt vaak gedacht aan het verlies van een dierbare. Er zijn echter zes levensgebieden waarin allerlei vormen van verlies voorkomen, namelijk: het lichaam, de psyche, relaties, school, werk, ouderschap en (t)huis.

Een rouwproces is heel persoonlijk. Elk verlies is anders, elk mens is anders en elke situatie is anders. Toch zijn er ook veel overeenkomsten die herkenbaar zijn voor rouw. Wellicht herkent u zich in het onderstaande.

Groot verdriet
Weg willen vluchten
Schuldgevoelens
Zware vermoeidheid
Gebrek aan energie
Slecht slapen
Verlies seksuele verlangens
Verlies eetlust
Overmatig eten
Hitte in het lichaam
Zenuwachtig, gespannen
Twijfel of je het wel goed doet
Tijdsbeleving
Eigen kleine wereld

Rouwen
Met name de afgelopen 20 jaar is er veel wetenschappelijk onderzoek gedaan op het gebied van rouw. Uit het laatste onderzoek zijn twee nieuwe modellen voortgekomen.

Het eerste is het duale procesmodel (Maggie Stroebe, hoogleraar Verlies verwerken, 2002). Dit model gaat niet meer uit van fasen of taken (Elisabeth Kübler Ross, W. Worden), maar van de twee werkelijkheden die aandacht vragen in een rouwproces:

  1. Het rouwproces: gericht op het verlies en de emoties
  2. De hersteltaken: gericht op het dagelijks leven en het functioneren.

Gezond rouwen is heen en weer bewegen tussen rouw en herstel.

Het tweede rouwmodel is het Integratief model (Johan Maes, rouwtherapeut en rouwdeskundige België, 2007). Hierin zijn de belangrijkste ontwikkelingen en visies uit het rouwonderzoek van de laatste tijd opgenomen.

Het uitgangspunt is dat rouwen een persoonlijk en uniek proces is. Rouw vraagt om een actieve houding: rouwen is niet zozeer passief ondergaan wat er gebeurt, maar iets doen met de gevoelens. De manier waarop is aan de rouwende zelf. Rouw raakt het hele wezen van de rouwende. De aandacht dient daarom niet alleen gericht te zijn op emoties, maar ook op bijvoorbeeld fysieke aspecten, mentale aspecten en existentiële vragen. Door een verlies verander je, Het verlies maakt dat de je een nieuw evenwicht moet gaan vinden; teruggaan naar het evenwicht van voor het overlijden is niet mogelijk. Rouw raakt ook de sociale context, Je rol wordt anders.

Verlies kan ook ‘oude’ verliezen, emoties en/ of gebeurtenissen naar boven halen, waar destijds mogelijk onvoldoende aandacht aan is besteed.

Rouwmythes
Rouw is een heel persoonlijk en uniek proces, waarvan niet gezegd kan worden hoe het precies hoort te gaan. Onderstaand zijn vier vooronderstellingen waarvan men kan denken dat het een noodzakelijk onderdeel van het rouwproces is.1. Niet alle rouwenden gaan door een periode van intense en emotionele pijn
Rouwen is meer dan alleen de pijn ervaren. Wanneer er in een relatie sprake is geweest van geweld, na een lang en pijnlijk ziekbed kan er ook opluchting zijn. Ook kunnen mensen zich opeens bewust worden van een kracht in zichzelf die ze niet eerder hadden ervaren. Door het plotseling verliezen van een baan kan iemand door een periode van pijn gaan, maar het kan ook zijn dat die persoon ontdekt dat hij heel goed in staat is met de nieuwe situatie om te gaan.

2. Voor een goede en normale rouw is het noodzakelijk zich te confronteren met het verlies en de pijnlijke gevoelens te doorwerken. Als de rouwende dat niet doet is er gevaar voor chronische rouw of ziekte. Confrontatie met verlies helpt niet altijd om beter om te gaan met het verlies. Soms zijn er geen sterke pijnlijke gevoelens en het kan ook zo zijn dat de reactie op het verlies te sterk is en dan kan afleiding helpen de emoties draaglijk te maken. Dit hoeft geen vermijding of verdringing te zijn, maar zijn verschillende manieren van omgaan met verlies. Wanneer mensen hard gaan werken, veel gaan sporten, zoveel mogelijk bezig zijn wil dat niet zeggen dat ze hun gevoelens onderdrukken. De opmerking: ‘Hij komt zichzelf nog wel tegen’, gaat lang niet altijd op. Voor sommige mensen is dit de manier van omgaan met verlies. Vaak wordt ook gezegd dat het helpt herhaaldelijk je verhaal te vertellen. Inmiddels is ook aangetoond dat sommige mensen hierdoor juist in pijnlijke emoties blijven hangen en zich eerder slechter voelen dan ervan opknappen

3. De noodzaak van het verbreken van de binding of het loslaten van de overledene is het sleutelelement van elk rouwproces. Rouwenden laten niet los. Zij zoeken juist een manier om betekenis te geven aan de nieuwe situatie. De band blijft bestaan, de vorm verandert. De kern lijkt te zitten in de betekenis van het woord loslaten. Loslaten wordt nogal eens gekoppeld aan vergeten. Het tegendeel is waar. Je kunt iets wat je dierbaar is niet vergeten. Je kunt je moeder van wie je veel hield niet vergeten. Je bent wie je bent mede dankzij haar. Wanneer je probeert los te laten wat je met haar hebt gedeeld ga je een stuk van jezelf ontkennen. Die fantastische baan vergeet je nooit meer. Je hebt daar zoveel kansen gehad, hebt je enorm kunnen ontwikkelen en hebt fijne collega’s gehad. Zonder die ervaring zou je leven en je carrière er heel anders uit hebben gezien. De mooie tijd uit je huwelijk blijft in je herinnering, en je kinderen lijken ook op haar.

4. Rouw werkt steeds toe naar een eindpunt, het rouwproces kunnen afsluiten. Het weer opnemen van de draad (binnen 1 a 2 jaar, langer tot bijvoorbeeld 7 jaar na verlies van een kind). Sommige mensen functioneren binnen korte tijd weer als vanouds. Anderen ondervinden lange tijd en soms zelfs levenslang problemen zonder dat dit hoeft te duiden op een verstoord rouwproces. (Van den Bout, 1996). Er is geen wetenschappelijk bewijs dat er een eindpunt van rouw vastgesteld kan worden. Het verlies van een betekenisvol iets of een dierbaar persoon blijft de rest van je leven in meer of mindere mate een rol spelen. We maken allemaal een ontwikkeling door in ons leven en het verlies krijgt steeds een nieuwe plaats en betekenis. Van tijd tot tijd zijn er situaties die ons weer doen herinneren aan het verlies. Wanneer jongeren een ouder verliezen worden ze hier tijdens hun verdere leven op sommige momenten aan herinnerd. Je eerste verliefdheid, hoe zou ze dat gevonden hebben? De blijdschap over je eerste eigen huis kun je niet met haar delen. Je hebt een rotdag gehad en zou graag met je vader een gesprek van man tot man hebben gehad. Na een scheiding zijn sommige mensen lange tijd niet meer (of soms helemaal niet meer) in staat een nieuwe vertrouwensband aan te gaan. Dit wil echter niet zeggen dat ze de rest van hun leven ongelukkig zijn.

Wanneer kan hypnotherapie wenselijk zijn
Herman de Mönnik (1952) maakt daarbij graag gebruik van de metafoor van de ‘verlieskast’. Alle verliezen komen in de persoonlijke verlieskast terecht. Als een verlies goed is verwerkt komt het schoongemaakt in een lade te liggen en is door de eigenaar terug te vinden. In 20% procent van de gevallen lukt het mensen niet om verlies opgeruimd en schoongemaakt in die kast te krijgen. Hun verlieskast is een puinhoop. Deze mensen lopen vast in een deel van hun rouwproces. Deze blokkades uiten zich in het dagelijks leven op vele manieren zoals aanhoudende gedeprimeerdheid, agressiviteit of lichamelijke en psychische klachten. Tegenwoordig worden dergelijke klachten te vaak met medicijnen aangepakt.

Een meerderheid van de huidige onderzoekers is het erover eens dat gecompliceerde rouw bestaat. Ingewikkelder wordt het echter om er een definitie van te geven en criteria te omschrijven die duiden op gecompliceerde rouw. De hiernavolgende criteria voor gecompliceerde verliesverwerking staan beschreven in: Behandelingsstrategieën bij gecompliceerde rouw en verliesverwerking. (Van den Bout, Boelen, de Keijser, 1998)

De verliesgebeurtenis waarvoor deze criteria van toepassing zijn wordt beperkt tot het overlijden van een dierbaar persoon.

Criterium A
1.
De persoon heeft het overlijden van een belangrijke ander meegemaakt.
2. De reacties omvatten ten minste drie van de volgende vier symptomen: heel veel bezig zijn met de overledene, verlangen naar de overledene, zoeken naar de overledene,  eenzaamheid ten gevolge van het overlijden.

Criterium B
Als reactie op het overlijden zijn ten minste vier van de acht volgende symptomen onmiskenbaar en duurzaam (minimaal drie maanden) aanwezig:

  • Doelloosheid, of gevoelens van nutteloosheid over de toekomst
  • Subjectief gevoel van verdoofdheid, onthechting of emotieloos reageren
  • Problemen met onder ogen zien van het overlijden (bijvoorbeeld ongeloof).
  • Het gevoel dat het leven leeg of zonder betekenis is.
  • Het gevoel dat een deel van zichzelf samen met de ander gestorven is.
  • Beeld van de wereld is stukgeslagen (bijvoorbeeld geen gevoel van veiligheid, vertrouwen of controle).
  • Neemt symptomen of schadelijke gedrag over van de overledene of gedrag dat met hem/haar verband houdt.
  • Excessieve prikkelbaarheid, verbittering of boosheid in verband met het overlijden

(In ‘Handbook of Bereavement Research’, Holly & Jacobs, 2002 heeft men het over 6 maanden.)

Criterium C
De genoemde symptomen veroorzaken gedurende minimaal drie maanden onmiskenbaar en aanhoudend disfunctioneren in de sociale en beroepsmatige sfeer en op andere belangrijke gebieden.

Mogelijke belemmeringen bij rouw
Het ervaren van een existentiële crisis, een staat van paniek of gevoel van intens onbehagen over levensvragen. Vooral in culturen waar basis levensbehoeften zijn vervuld. Verder het besef dat:

  • Het leven kwetsbaar en eindig is (de eindigheid wordt gevoeld) (het is waar)
  • Toekomst wegvalt: bv (klein)kinderen niet meer zien opgroeien
  • Doelen hun zin verliezen: bijvoorbeeld verlies van werk, waar levensdoel in was
  • Er gevoelens van angst, paniek en wanhoop zijn, schuldgevoelens
  • Gevoelens van eenzaamheid: ik kan het niet delen
  • Gevoelens van onmacht: alles staat op zijn kop/ grip verlies op het leven
  • Verwarring over de eigen identiteit: werk=identiteit/ identiteitsverwarring (ook gezond-ziek)

Hoe kan hypnotherapie helpen
Bij rouw kan aanvaarding, zingeving, onthechten en ervaren van intense emoties onderdeel uitmaken van het proces. Met gesprekstechnieken, ontspanning, visualisaties en diverse andere methoden kan bereikt worden dat cliënt hierin zijn/ haar eigen weg vindt en hiermee het proces als draaglijker ervaart.